Afazja to spowodowane organicznym uszkodzeniem odpowiednich struktur mózgowych częściowe lub całkowite zaburzenie mechanizmów programujących czynności mowy.
M. Maruszewski

Afazja powstaje w wyniku uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, najczęściej powstaje ono w wyniku urazu czaszkowo-mózgowego, udaru mózgu, procesu neurodegeneracyjnego prowadzącego do otępienia. Afazja ma charakter ogniskowy, a więc teoretycznie pozwala na wnioskowanie o lokalizacji uszkodzenia w mózgu. Współcześnie wiemy jednak, że zaburzenia mowy nie powstają tylko po zniszczeniu tzw. „ośrodków mowy” – tkanki nerwowej w określonej części kory mózgu na powierzchni lewej półkuli. Zaburzenie może powstać także w wyniku uszkodzenia prawej półkuli, struktur podkorowych i wzgórza, jak i włókien nerwowych łączących „ośrodki mowy” z innymi okolicami kory mózgu, bądź ze strukturami podkorowymi i wzgórzem.
Niemożność porozumienia się z otoczeniem, utrata zdolności do przekładania myśli na słowa, jest doświadczeniem niezwykle trudnym. Prowadzi do izolacji osoby chorej od najbliższych i całego społeczeństwa. Dlatego istotnym jest aby każdy, kto ma kontakt z osobą dotkniętą tym problemem, posiadał wiedzę na temat afazji i możliwości jej terapii. Brak zrozumienia osoby chorej i nieumiejętne nawiązywanie z nią kontaktu może wywoływać lęk u osób najbliższych i dodatkowo pogłębiać izolację osoby chorej. Tymczasem afazja jest zaburzeniem spotykanym dość często i warto podkreślić, że nie wiąże się z całkowitą zmianą charakteru danej osoby. Nie jest również zaburzeniem myślenia. Oczywiście może się zdarzyć, że w wyniku choroby neurologicznej wywołującej objawy afazji uszkodzenie mózgu prowadzi także i do innych problemów, jednak nie są to zjawiska zależne bezpośrednio od afazji. Rehabilitacją osób cierpiących z powodu afazji w zakresie funkcji językowych zajmują się neuropsycholodzy i logopedzi, bardzo ważne jest wsparcie terapii przez rodziny pacjentów.

Rodzaje afazji wg. Łurii

  • Akustyczno-gnostyczna – występują zaburzenia słuchu fonemowego i głębokie zaburzenia rozumienia mowy. Chory ma zachowany słuch fizyczny, lecz nie potrafi zidentyfikować dźwiękowej formy wypowiedzi. Możemy zaobserwować wielomówność i “sałatkę słowną” z typowymi dla tego rodzaju afazji neologizmami. Pacjent mówi płynnie, z poprawną artykulacją głosek, ale teksty są niezrozumiałe. Analogiczne zaburzenia pisania – paragrafie literowe o podłożu fonetycznym, w czytaniu – paragrafie głoskowe. Ze względu na zaburzenia kontroli słuchowej chory nie rejestruje tych problemów, zwykle nie jest świadomy swoich zaburzeń. (Defekt podstawowy: zaburzenia słuchu fonematycznego; Terapię rozpoczynamy od: usprawniania myślenia językowego na materiale niewerbalnym)
  • Akustyczno-mnestyczna – z zaburzeniami słuchowej pamięci słownej, przez co chory ma nietrwałe ślady pamięciowe w modalności słownej, dlatego z trudem aktualizuje nazwy. Występują trudności w rozumieniu dłuższych wypowiedzi, powtarzaniu i swobodnym mówieniu (ze względu na brak zapamiętania elementów słyszanego tekstu). Możemy zauważyć swoiste neologizmy – pacjent aktualizuje słowa podobne brzmieniowo (paronimy) lub znaczeniowo (metonimy) do nazwy właściwej. (Defekt podstawowy: zaburzenia słuchowej pamięci słownej; Terapię rozpoczynamy od: usprawniania analizy i syntezy wzrokowej)
  • Semantyczna – występują zaburzenia syntezy symultatywnej (równoczesnej) bodźców werbalnych, przejawia się to zaburzeniami w rozumieniu złożonych logiczno-gramatycznie form wypowiedzi, np. wyrażeń przyimkowych, związków rządu, zdań z inwersją składniową, konstrukcji strony biernej. Trudności w nazywaniu i syntezie informacji. Dodatkowo zaburzenia w określaniu czasu, kierunku, a także czytaniu, pisaniu, liczeniu. (Defekt podstawowy: zaburzenia syntezy symultatywnej; Terapię rozpoczynamy od: ćwiczeń orientacji w schemacie ciała i przestrzeni)
  • Motoryczna-kinestetyczna (aferentna, dośrodkowa-ruchowa) – u pacjentów zauważamy zaburzenia gnozji somestetycznej (analizy i syntezy doznań czuciowych pochodzących z narządu mowy), z towarzyszącą apraksją oralną. Brak możliwości odnalezienia właściwego układu elementów artykulacyjnych przyczynia się do trudności w wypowiadaniu się. Występują zniekształcenia wypowiadanych głosek i słów, parafazje głoskowe. Analogiczne trudności w piśmie. Rozumienie wypowiedzi zwykle prawidłowe, chociaż mogą wystąpić zaburzenia różnicowania istotnych cech dźwięków mowy (Defekt podstawowy: zaburzenia gnozji somestetycznej; Terapię rozpoczynamy od: usprawniania słuchu fonematycznego)
  • Motoryczna-kinetyczna (eferentna, odśrodkowa-ruchowa) – zaburzenia syntezy sekwencyjnej, czyli płynności i automatyzacji ruchów artykulacyjnych, trudność w przechodzeniu od jednego układu do drugiego (perseweracje). Rozpada się ruchowy wzorzec wyrazów i zdań, mowa jest skandowana. Pojedyncze dźwięki wypowiadane poprawnie. Styl telegraficzny, redukcja struktury zdań do pojedynczych słów (Defekt podstawowy: zaburzenia syntezy sekwencyjnej; Terapię rozpoczynamy od: rozhamowanie mowy przez wypowiadanie tekstów zautomatyzowanych)
  • Motoryczna-dynamiczna – z charakterystycznymi zaburzeniami “mowy wewnętrznej” , trudności w planowaniu i formułowaniu dłuższych wypowiedzi narracyjnych. Aktywność pacjenta ogranicza się do tworzenia prostych, często stereotypowych wypowiedzi. Chory rozumie mowę, powtarza poprawnie, ale nie potrafi samodzielnie konstruować myśli. Brak inicjatywy, mowa bez dodatkowych wzmocnień, szybko wygasa. Chory nie odnosi się krytycznie do swoich zaburzeń językowych, często im zaprzecza(Defekt podstawowy: zaburzenia mowy wewnętrznej; Terapię rozpoczynamy od: kontrolowania poprawności sądów pod względem semantycznym, gramatycznym i pragmatycznym)
Za J. Panasiuk “Standardy postępowania logopedycznego” UMCS

Diagnoza i terapia pacjentów z zaburzeniami mowy i języka wymaga konsultacji i systematycznej pracy z neurologopedą lub/i logopedą zajmującym się pacjentami o podobnym profilu trudności.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *